|
Ślimaki (Gastropoda) to gromada zwierząt należąca do typu mięczaki (Mollusca). Zwykle przyjęło się dzielić je na dwie grupy: ślimaki oskorupione (z wyraźną muszlą, dostatecznie dużą, aby mogły do niej wciągnąć swoje ciało ) i ślimaki nagie u których muszla została zredukowana do niewielkiej płytki ukrytej w miękkim płaszczu i niewidocznej z zewnątrz.
Nie jest to jednak podział systematyczny. Podział ten dokonano nie tylko ze względu na wygląd ślimaków, ale i ich sposób życia.
Ślimaki oskorupione w niekorzystnych warunkach atmosferycznych wciągają swoje ciało do muszli, zasklepiają otwór śluzem, zapadają w stan anabiozy i pozostają na miejscu.
Natomiast ślimaki nagie przemieszczają się w poszukiwaniu dogodnych warunków. Odznaczają się one znacznie większą tolerancją w stosunku do czynników ekologicznych niż ślimaki oskorupione. Ich duża ruchliwość oraz szczególna zdolność do wyszukiwania kryjówek umożliwia im bezpieczne przetrwanie niedogodnych okresów dnia czy pory roku. Schronienie mogą znaleźć wszędzie: w pobliżu korzeni, pod kamieniami, w glebie, pod korą drzew, w dziuplach, zbutwiałych pniach itp.
Rozwój ślimaków
|
Ślimaki nagie są obojnakami tzn. posiadają zarówno męskie jak i żeńskie narządy rozrodcze i każdy osobnik może składać jaja oraz zaplemniać. Zwiększa to szansę przetrwania populacji w niekorzystnych warunkach. W warunkach Polski ślimaki mogą kopulować kilkakrotnie w ciągu roku. Nie każde składanie jaj musi być poprzedzone kopulacją. Ślimaki przechowują przekazane wcześniej w procesie kopulacji przez partnera plemniki w torebce nasiennej nawet do 3 miesięcy. W procesie przekazywania spermy wyróżniamy trzy fazy:
- rozpoznanie partnera,
- taniec godowy,
- akt przekazania spermy.
|
Jaja nagusów są kuliste lub prawie kuliste. Ich rozmiary są różne u różnych gatunków od 1 do 5 mm. Ślimaki składają jaja w tzw. złoża pojedynczo lub połączone w łańcuszek.
W jednym złożu może ich być od kilkunastu do kilkudziesięciu. Świeżo złożone jaja są przeźroczyste lub prawie przeźroczyste, a w miarę rozwoju zarodka stają się mlecznobiałe. Mimo, że w jednym złożu znajdują się jaja od jednego osobnika złożone w tym samym czasie, to ich wyleganie nie jest równoczesne, jest rozłożone w czasie nawet do 11 dni. Chroni to gatunek przed wyginięciem w skutek działania niekorzystnych warunków atmosferycznych. Ślimaki bardzo dokładnie wybierają miejsce do składania jaj. Najczęściej składają je w wilgotnej glebie na głębokości kilku centymetrów, w próchniejących pniach, pod kamieniami, pod opadłymi liśćmi czyli wszędzie tam gdzie jest wilgotno i bezpiecznie. W czasie składania jaj ślimaki są bardzo zaabsorbowane tą czynnością i nie zwracają uwagi na otoczenie.
W rozwoju osobniczym u ślimaków możemy wyróżnić trzy okresy:
- młodociany – od chwili wyjścia z jaja do momentu złożenia pierwszych jaj,
- reprodukcji – od chwili złożenia pierwszych jaj do momentu całkowitego ich zaprzestania,
- starczy – okres w którym ślimaki nie składają już jaj i giną.
Całkowity cykl życiowy ślimaka jest różny i skorelowany z porami roku. W naszych warunkach klimatycznych ślimaki składają jaja wiosną i jesienią albo w obu tych porach. Gatunki ślimaków o małych rozmiarach ciała najczęściej zamykają swój cykl życiowy w kilku lub kilkunastu miesiącach i zimują w postaci jaj, natomiast ślimaki duże żyją do 3 lat lub nawet dużej i dojrzałość płciową osiągają w drugim roku życia. Tak więc zimują jako osobniki dorosłe.
Szkodliwość ślimaków
 |
Pod względem pokarmowym nasze ślimaki są polifagami. Uszkadzają one różne części roślin: pędy, liście, kwiaty, owoce, nasiona, korzenie, bulwy, cebule. Początkowo żerują po obu stronach blaszki liściowej zeskrobując tkanki roślinne, następnie wygryzają nieregularne otwory, potem zjadają nerwy liści, łodygi aż dochodzi do zniszczenia całych roślin. Szczególnie niebezpieczne są w okresie siewu i wschodów roślin. W uprawach roślin ślimaki nagie są trudne do zaobserwowania, ponieważ ich ślady żerowania podobne są do tych jakie powodują owady. O ich obecności świadczy zaschnięty i błyszczący na roślinach lub podłożu śluz wydzielany podczas poruszania się zwierząt. Przy masowym wystąpieniu i sprzyjających warunkach atmosferycznych ślimaki mogą zniszczyć całe zasiewy lub wyrządzić znaczne straty w uprawach. Przypisuje im się też przenoszenie wirusów i niektórych chorób. |
Gdy ślimaki występują poniżej progu szkodliwości są one nawet pożyteczne. Zjadając butwiejące szczątki roślin, martwe zwierzęta przyczyniają się do wytwarzania próchnicy, a pełzając po kwiatach przenoszą pyłek i zapylają inne kwiaty. Ślimaki są też ogniwem w łańcuchu pokarmowym i biorą udział w procesie krążenia materii w przyrodzie.
Dr inż. Ewa Dańkowska
|
Rodzina
|
Arionidae |
Agrolimacidae |
|
Gatunek
|
Arion lusitanicus
(Ślinik luzytański)*
|
Arion rufus
(Ślinik wielki)
|
Deroceras reticulatum
(Pomrowik plamisty)
|
|
Długość ciała
( mm )
|
120 mm |
150 mm |
45 mm |
|
Barwa ciała
|
Ubarwienie zmienne,
brunatne, pomarańczowe
lub czerwone
|
Ubarwienie zmienne,
czarne, pomarańczowe
lub czerwone
|
Ciało pokryte ciemnobrunatnymi
lub czarnymi plamami
tworzącymi nieregularna
siateczkę. Podrażnione
wydzielają mlecznobiały śluz.
|
|
Liczba jaj
w 1 złożu
|
5 - 193 |
18 - 220 |
10 – 20 |
|
Długość życia
|
1 rok |
1 rok |
1 rok |
* ślimak zawleczony w ostatnich latach do Polski. Masowo występuje w województwie podkarpackim, głównie w Rzeszowie, Łańcucie Albigowej i Wysokiej.
Groźne szkodniki upraw szklarniowych
|
Rodzina
|
Agrolimacidae |
Limacidae |
|
Gatunek
|
Deroceras laeve
(Pomrowik mały)
|
Lehmannia valentiana
(Pomrów walencjański)
|
|
Średnia długość
ciała ( mm )
|
23 |
50 |
|
Barwa ciała
|
Czekoladowa do
jasnokawowej.
Czułki i głowa
czarniawe.
|
Kremowe z ciemnym
brązowym rysunkiem.
Na płaszczu dwie
smugi boczne
|
|
Średnia liczba jaj
w 1 złożu
|
4,9 |
23 |
|
Długość życia
w dniach
|
250
|
715
|
|