dr Janusz Mazurek

Organizmy glonopodobne z rodzaju Phytophtora występują we wszystkich strefach klimatycznych na całym świecie. Niejednokrotnie stanowią one przyczynę ogromnych strat ekonomicznych. W powszechnym przekonaniu nadal uważa się je za grzyby, choć tak naprawdę, z uwagi na odmienność ich budowy, oddzielono je od grzybów i nadano im całkowicie nową rangę systematyczną. Nie powinno to zresztą być wielkim zaskoczeniem. O dawna przecież wiadomo, że pomimo dużej dostępności środków grzybobójczych tylko nieliczne z nich są w stanie skutecznie zwalczać wywoływaną przez nie chorobę tzw. fytyftorozę. Z pewnością przekonał się o tym niejeden właściciel ogródka, kiedy to praktycznie z dnia na dzień tracił tak długo pielęgnowaną roślinę.

Czerwony nalot na liściach róży po zejściu grzybni mączniaka

Plamistości na liściach róży

Niestety, powszechność występowania fytoftorozy powoduję, że stanowi ona problem nie tylko dla dużych plantacji produkcyjnych. Coraz powszechniej spotyka się porażone rośliny na terenach zielonych, parkach, ogrodach czy ogródkach przydomowych. W takich miejscach prowadzenie ochrony jest szczególnie uciążliwe. Z jednej strony jest to powodowane dużą różnorodnością materiału roślinnego, natomiast drugiej ograniczonymi metodami biologicznego i chemicznego zwalczania. Przewiduje się, że w najbliższym czasie sytuacja jeszcze może ulec pogorszeniu. Co roku naukowcy obserwują bowiem kolejne porażone gatunki roślin dotychczas uznawane jako odporne. Ponadto odkrywa się również nowe gatunki z rodzaju Phytophtora jak chociażby głośna w ostatnich latach Phytophtora ramorum.

Plamistości na liściach róży

Zastosowanie skutecznych środków zaradczych przede wszystkim wiąże się ze znajomością listy gatunków szczególnie podatnych na porażenie.

Do szczególnie często atakowanych roślin należą: cyprysik Lawsona, różneczniki i azalie, pierisy, wrzosy, cisy, świerki, jodły, gerbery, synginie. Ostatnio stwierdza się również porażenie bukszpanów, skalnicy, lawendy i rojnika.

Plamy na płatkach róży po zejściu grzybni mączniaka

Uszkodzenia na liściach spowodowane przez skoczki

Kolejnym bardzo istotnym elementem jest poprawne zdiagnozowanie choroby. Nie jest to sprawa prosta, ponieważ objawy są bardzo niespecyficzne.
Często z uwagi na występowanie Phytophtor  w środowisku glebowym organizmy te atakują i niszczą szyjkę korzeniową infekowanych roślin. Zewnętrznie objawia się to więdnięciem i zamieraniem całych roślin, albo dużej ich części, jako efekt ograniczenia pobierania wody i składników pokarmowych.

Rdza róży

Czerwone przebarwienie szyjki korzeniowej różanecznika zaatakowanej przez organizmy z rodzaju Phytophtora

Z praktycznego punktu widzenia rośliny z takimi objawami powinniśmy jak najszybciej wykarczować i spalić. Przed zniszczeniem warto jednak przyjrzeć się szyjce korzeniowej. Jej czerwone zabarwienie pozwala przypuszczać, że została ona zaatakowana przez organizmy z rodzaju Phytophtora.

Co prawda takich okazów nie da się już uratować jednak w tym momencie szczególnie należy zwrócić uwagę na rośliny, które rosną w najbliższym sąsiedztwie. Jeżeli wśród nich znajdują się również gatunki wrażliwe, to o ile istnieje taka możliwość, powinniśmy opryskać je lub podlać jednym ze sprawdzonych fungicydów.

Czerwone przebarwienie szyjki korzeniowej różanecznika zaatakowanej przez organizmy z rodzaju Phytophtora

W przypadku cyprysika Lawsona, gerbery czy syngini rośliny możemy opryskać preparatem Mildex 711,9 WG w stężeniu 0,2% albo podlać preparatem Previcur Energy 840 SL w stężeniu 0,2%. Zarówno jeden jak i drugi preparat zawierają w swoim składzie znaną od wielu lat substancję, jaką jest fosetyl glinowy. Związek ten od dawna jest uważany za jedną z najlepszych substancji o działaniu systemicznym. Oznacza to, że jest ona świetnie rozprowadzana po całej roślinie niezależnie od tego czy jest aplikowana w postaci oprysku czy podlewania. W przypadku zwalczania fytoftorozy ma to bardzo duże znaczenie. Ponadto dla uzupełnienia działania fosetylu glinowego w preparacie Mildex 711,9 WG zastosowano dodatek fenamidonu. Ten unika-towy związek atakuje na bardzo wielu etapach cyklu życiowego patogena i w ten sposób działa zarówno szybko jak i długotrwale. Tymczasem w przypadku preparatu Previcur Energy 840 SL zwiększono skuteczność działania fosetylu przez dodatek nie mniej znanego związku jakim jest propomokarb. W ten sposób uzyskano dodatkowe zwiększenie skuteczności przy często niezastąpionym sposobie podawania preparatu w postaci podlewania. Pojawienie się tych dwóch nowych fungicydów z pewnością zwiększy możliwości ochrony niektórych roślin przed Fytoftorozą.

Porównanie szyjki korzeniowej różanecznika porażonej i nie porażonej przez organizmy z rodzaju Phytophtora

Aktywność organizmów z rodzaju Phytophtora nie zawsze musi wyłącznie wiązać się z porażeniem szyjki korzeniowej. Czasami infekcji mogą ulegać również pędy. I tak np. infekcja pędów różanecznika powoduje przenikanie patogena do ogonków liściowych, co początkowo objawia się bardzo charakterystycznymi naciekami na blaszce liściowej w postaci litery V. Zamieranie pojedynczych pędów możemy również zaobserwować w wypadku cyprysika Lawsona.

Charakterystyczne nacieki na liściach w kształcie litery V jako efekt porażenia pędów przez organizmy z rodzaju Phytophtora

W tej sytuacji uratować rośliny może wczesne wycięcie zainfekowanych pędów oraz oprysk lub podlewanie odpowiednio Mildexem 711,9 WG (0,2%) lub Previcurem Energy 840 SL (0,2%).

Powszechność organizmów z rodzaju Phytophtora powoduje, że z pewnością jeszcze długo będziemy musieli sięgać po sprawdzone i skuteczne fungicydy. Jednak w celu minimalizowania strat związanych z tymi patogenami warto przestrzegać przynajmniej kilku podstawowych zasad takich jak:

• kupowanie zdrowych roślin, bez niepokojących objawów w postaci żółknących liści czy igieł, ciemno zabarwionego systemu korzeniowego czy, w przypadku roślin wieczniezielonych, nadmiernego ogołocenia z liści,
  
• nie sadzenia wrażliwych roślin w miejscach, w których poprzednio stwierdziliśmy objawy występowania fytoftorozy,
  
• kupowanie w miarę posiadanej wiedzy odmian jak najmniej wrażliwych na organizmy
  z rodzaju Phytophtora,
  
• unikanie sadzenia nowo zakupionych roślin na głębokość większą niż poziom ziemi w pojemnikach
  
• unikanie sadzenia roślin w miejscach słabo zdrenowanych tam gdzie nadmiernie gromadzi się woda. W tej szczególnej sytuacji należy unikać zbyt długiego pozostawiania czarnej folii tak chętnie stosowanej przy zakładaniu żywopłotów.

Czerwone przebarwienie szyjki korzeniowej tuji zaatakowanej przez organizmy z rodzaju Phytophtora