Mgr Agata Broniarek-Niemiec

Parch jabłoni jest najgroźniejszą chorobą jabłoni, występującą corocznie w mniejszym lub większym nasileniu. W lata sprzyjające rozwojowi choroby, przy baraku ochrony, porażeniu może ulec nawet
100 % owoców. Większość uprawianych odmian jabłoni jest podatnych na parcha. Najsilniej porażane odmiany to: „Early Geneva’, ‘Jerseymac’, ‘McIntosh’, ‘Lobo’ czy ‘Vista Bella’. Odmiany mało podatne na parcha to: ‘Redkroft’, ‘Piros’, ‘Pinova’, ‘Pilot’, ‘Elise’ czy ‘James Grieve’, a całkowicie odporne: ‘Freedom’, Goldstar’, ‘Novamac’, ‘Rajka’, Rubinola’, ‘Sawa’, ‘Witos’ i ‘Topaz’.

Parch jabłoni jest chorobą powodowaną przez grzyb Venturia inaequalis. Charakterystyczne objawy parcha są widoczne na liściach i owocach. Już w połowie maja na liściach pojawiają się pierwsze oliwkowe okrągłe plamy o średnicy od kilku do kilkunastu milimetrów. Z czasem plamy ciemnieją
i tworzą duże skupienia, obejmujące znaczną część liścia. Objawy parcha występują najczęściej na górnej stronie liścia, ale czasami można je zaobserwować również na dolnej stronie liścia. Silnie porażone liście przedwcześnie opadają. Grzyb poraża również owoce, zwłaszcza we wczesnych fazach ich rozwoju. Na owocach tworzą się różnej wielkości, ciemne, początkowo aksamitne palmy, zmieniające się później w suche czarne strupy. Silnie porażone jabłka są niewyrośnięte, spękane, zdeformowane i mało atrakcyjne dla konsumpcji.

Grzyb Venturia inaequalis, sprawca parcha jabłoni zimuje na porażonych, opadłych liściach. Wiosną, na opadłych liściach tworzą się zarodniki workowe, które w okresie wilgotnej pogody dokonują pierwszych zakażeń młodych, rozwijających się dopiero liści.  Zarodniki workowe parcha przenoszone są z prądami powietrza na odległość nawet kilkuset metrów, tak więc choroba łatwo może się rozprzestrzeniać pomiędzy ogrodami działkowymi. W późniejszym okresie wegetacji, na pojawiających się plamach parcha powstają masowo zarodniki konidialne, dokonujące dalszych infekcji liści
i owoców.

Na odmianach podatnych na parcha, chorobę należy zwalczać corocznie. Ważną rolę w ograniczaniu choroby odgrywa jesienne opryskiwanie drzew 5% (0,5 kg /10 l wody) roztworem mocznika. Zabieg należy wykonać po pierwszych przymrozkach (koniec października – początek listopada) tuż przed opadnięciem liści. Ważne jest dokładne pokrycie liści roztworem mocznika, dlatego należy stosować dużą ilość cieczy. Mocznik powoduje szybszy rozkład opadłych liści i tym samym rozkład samego grzyba. Innym, nie chemicznym zabiegiem, ograniczającym występowanie różnych chorób, w tym parcha jest  usuwanie z pod drzew opadłych, porażonych liści. Jednak ze względu na możliwość rozprzestrzeniania się zarodników z prądami powietrza, zabieg taki, nie w pełni zabezpieczy drzewa przed porażeniem. Uzyskanie zdrowych, wolnych od parcha jabłoni owoców wymaga wykonania,
w zależności od warunków pogodowych, od kilku do nawet kilkunastu zabiegów fungicydowych
w sezonie. O efektywności zwalczania parcha jabłoni decyduje termin zabiegu, dobór preparatu
i dokładność naniesienia cieczy na drzewo. Ilość cieczy potrzebnej do opryskania zależy od wielkości drzew. Zwykle na drzewa rosnące na powierzchni 100 m2 wystarcza 5-8 l cieczy. Pierwsze opryskiwania należy rozpocząć już w fazie zielonego pąka. W tym okresie dochodzi bowiem do pierwszych infekcji liści, zwiniętych jeszcze w pączkach. Do pierwszych 1-2 zabiegów wystarczająco skuteczne są zwykle fungicydy miedziowe w stężeniu 0,2-0,3% (20-30 g /10 l wody). Środki te ograniczają także zarazą ogniową, groźną bakteryjną chorobę drzew. Okres od fazy różowego pąka do około 2 tygodni po kwitnieniu jabłoni jest najważniejszym momentem zwalczania parcha. Opryskiwania w zależności od warunków atmosferycznych należy wykonywać przeciętnie co 7 dni. Częste opady deszczu i szybki przyrost nowych, podatnych na zakażenie liści sprawia, że jest to okres silnych i częstych infekcji. W takich warunkach bardzo efektywnie działa fungicyd Zato 50 WG
w stężeniu 0,025% (2,5 g środka / 10 litrów wody). Można go stosować w szerokim zakresie temperatur oraz na mokre liście, a nawet podczas mżawki. Środek ten odznacza się bardzo dobrą przyczepnością i w związku z tym jest mało podatny na zmywanie, co w okresie częstych opadów jest niezwykle istotne. Ponadto Zato 50 WG działa również interwencyjnie, a więc zwalcza parcha nawet do 72 godzin po infekcji. Ze względu jednak na możliwość powstawania form odpornych grzyba,
Zato 50 WG należy stosować maksymalnie 2-3 razy w sezonie, najlepiej w mieszaninie z preparatem powierzchniowym np. Anatacol 70 WG  oraz przemiennie z fungicydami należącymi do innych grup chemicznych. W dalszej części sezonu wegetacyjnego, a więc w okresie wzrostu zawiązków (do ok. połowy czerwca) zabiegi przeciwko parchowi należy wykonywać co 7-10 dni w zależności od warunków pogodowych. W tym okresie skuteczny jest min. fungicyd Anatacol 70 WG stosowany
w stężeniu 0,2-0,25% (20-25 g / 10 l wody). Jest to środek powierzchniowy działający zapobiegawczo, a więc należy go stosować przed infekcją. Należy pamiętać, że  wszystkie środki powierzchniowe ulegają zmyciu. Przyjmuje się, że opad lub suma opadów wynosząca 20-25 mm powoduje zmycie środka, a tym samym zabieg należy powtórzyć. W okresie lipiec-sierpień, zabiegi przeciwko parchowi są konieczne tylko w czasie długotrwałych opadów. Opryskiwania należy wówczas wykonywać przeciętnie co 2 tyg. z zachowaniem okresu karencji, który dla fungicydów Zato 50 WG i Antracol WG wynosi 14 dni (czas jaki musi upłynąć od ostatniego zabiegu do zbioru).